AI sunumunda kaynakça hazırlamak için yalnız son sayfaya bağlantılar eklemek yeterli değildir. Hangi iddia, sayı veya görselin hangi kaynağa dayandığı anlaşılmalıdır. İlgili sayfada kısa bir atıf, kaynakça bölümünde ise kaynağı geri bulmaya yetecek tam kayıt kullanın. AI tarafından önerilen kaynakları gerçek yayın üzerinden doğrulayın. Okumadığınız veya sunumda kullanmadığınız eserleri listeyi uzun göstermek için eklemeyin.
Kullanılan içerik için kaynak kaydı tutun
Araştırma sırasında yazar veya kurum adı, eser başlığı, yayın tarihi, ilgili bölüm ve bağlantıyı kaydedin. Bir rapordan sayı kullanıyorsanız tablo veya sayfa numarasını da ekleyin. İnternet sayfasında tarih görünmüyorsa bunu uydurmayın. Sayfanın eriştiğiniz sürümünü ve erişim bilgisini çalışma notunuzda tutun. Kaynak türüne göre gereken kayıt alanları değişebilir; ders, kurum veya yayın belirli bir atıf biçimi istiyorsa o biçimin güncel kurallarını uygulayın.
Slayt atfını tam kaynakçadan ayırın
Slaytta bütün bibliyografik kaydı küçük yazıyla vermek okunmayı zorlaştırabilir. Bunun yerine kısa bir kaynak etiketi kullanıp tam kaydı son bölümde sunabilirsiniz. Örneğin “Kurum raporu, ilgili yıl, tablo adı” gibi bir işaret kaynağı tanımlar. Gerçek eserin bilgilerini kullanın; bu örneği yayımlanmış bir kaynakmış gibi kopyalamayın. Kaynağın kapsamı sonucu etkiliyorsa yalnız kaynakçada değil, ilgili sayfada da görünür olmalıdır. Araştırma rehberi bu kapsam kontrolünü açıklar.
Alıntı ile özeti birbirinden ayırın
Doğrudan aktarılan ifade tırnak veya açık bir alıntı düzeniyle işaretlenmelidir. Kendi kelimelerinizle özetlediğiniz düşüncenin de kaynağı olabilir; kelimeleri değiştirmek atıf ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Uzun bir metni slayta taşımak yerine ana fikri doğru biçimde özetleyin. Özetlediğiniz cümledeki “bazı”, “belirli koşullarda” gibi sınırlayıcı ifadeleri koruyun. Metinden sunum hazırlama yazısı bu tür anlam kaymalarını denetlemek için bir yöntem sunar.
Grafik ve görsellerin izini de koruyun
Kaynakça yalnız yazılı iddialar için değildir. Başkasının grafiğini, fotoğrafını veya şemasını kullanıyorsanız uygun kaynak ve kullanım koşullarını inceleyin. Bir grafiği yeniden çizdiğinizde verinin kaynağını belirtin ve değiştirdiğiniz kapsamı açıklayın. Renkleri değiştirmek ya da etiketi Türkçeleştirmek, verinin size ait olduğu anlamına gelmez. Temsili bir görsel ile gerçek olayı belgeleyen görseli de birbirine karıştırmayın. Görselin anlatıda hangi rolü taşıdığını belirleyin.
AI önerilerini gerçek kayıtla denetleyin
Şu komut inceleme taslağı sağlayabilir: “Sunumdaki kaynak gerektiren iddiaları listele. Her biri için mevcut atfı ve eksik kayıt alanlarını göster. Verilmeyen yazar, tarih veya bağlantıyı uydurma. Kaynağın varlığı belirsizse bunu ayrıca işaretle.” Daha sonra eseri gerçekten açın ve ilgili bölümün iddiayı desteklediğini okuyun. Başlığın benzemesi yeterli değildir. Özellikle akademik içerikte makaleden sunum rehberindeki yöntem ve sınırlılık denetimini de uygulayın.
Son eşleştirmeyi çift yönlü yapın
Önce sunumdaki her atfın kaynakçada karşılığı olduğunu kontrol edin. Ardından kaynakçadaki her kaydın sunumda gerçekten kullanıldığını doğrulayın. Kırık bağlantıları, eski sürümleri ve belirsiz kısa etiketleri düzeltin. Aynı kaynağa farklı adlarla atıf yapmadığınızdan emin olun. Kaynakça düzeni, dinleyicinin istediğinde iddianızı denetleyebilmesi içindir; yalnız akademik görünmek için eklenen bir son sayfa olmamalıdır.
Kaynakçayı kullanılabilirlikle sınayın
Kaynakça içinden rastgele bir kayıt seçip ilgili iddiaya geri dönün. Ardından bir slayt atfından tam kaynağa ulaşmayı deneyin. Bu iki yönlü test, eksik veya birbirine benzeyen etiketleri bulmanızı sağlar.
- Benzer başlıklı eserlerin yazar, tarih ve sürüm bilgilerinin karışmadığını doğrulayın.
- Kullanmadığınız kaynakları yalnız listeyi uzatmak için bırakmayın.
- Bir figürü uyarladıysanız değişiklik yaptığınızı uygun açıklamayla belirtin.
- Kaynağın kendisi yerine yalnız onu anan bir sayfayı okuduysanız bu durumu çalışma notunda açık tutun ve mümkün olduğunda asıl yayına erişin.
