Okuma sırası neden önemlidir?
Görsel yerleşim ile ekran okuyucunun izlediği sıra her zaman aynı olmayabilir. Okuma sırası, slayttaki nesnelerin ekran okuyucu tarafından hangi sırayla aktarılacağını belirler. Sıra mantıklı değilse ekran okuyucu kullanan kişiler slaytın anlamını takip etmekte zorlanabilir. Microsoft, nesnelerin sırasını Reading Order bölmesindeki listeye göre düzenlemenizi öneriyor: Reading Order bölmesini kullanarak slaytları okumayı kolaylaştırma.
Bu işlem belirli bir slayttaki nesnelerin sırasını düzenler; tek başına sununun tüm erişilebilirlik sorunlarını denetlemez veya düzeltmez. Aşağıdaki menü yolları Microsoft’un PowerPoint yönergelerinde yer alan adımlardır. Menü adları ya da kullanılabilir seçenekler farklı görünürse kullandığınız sürümün PowerPoint yardımını kontrol edin.
Düzenlemeye başlamadan önce
Slayttaki içerikleri, dinleyenin anlamı takip etmesi için gereken sıraya göre değerlendirin. Başlık, açıklama, görsel ve sonuç arasında nasıl bir ilişki kurmasını istiyorsunuz? Her öğe için şu kararları verin:
- Okunmalı mı? Mesajı anlamak için gereken metin ve görseller okuma sırasında kalmalıdır.
- Açıklama gerekiyor mu? Metin içeren metin kutuları ve şekiller için ayrıca alternatif metin yazmanız gerekmez. Diğer nesneler için gerekli açıklamayı ekleyin veya mevcut açıklamayı gözden geçirin.
- Bir grup oluşturmalı mı? Birbiriyle ilişkili çok sayıda şekil ya da çizim varsa, bunları mantıklı birimler olarak gruplamak uygun olabilir.
Bir nesnenin anlam taşıyıp taşımadığından emin değilseniz, onu hemen dekoratif olarak işaretlemeyin. Önce slayttaki mesajı anlamak için gerekli olup olmadığını değerlendirin.
Reading Order bölmesini açın
Sunuyu açın ve Gözden Geçir > Erişilebilirliği Denetle yolunu izleyin. Microsoft’un Reading Order bölmesi yönergesinde, denetimin Uyarılar bölümündeki Okuma sırasını denetle kategorisini açıp ilgili slaydı bulmanız; slayt numarasının yanındaki açılır menüden Nesne sırasını doğrula komutunu seçmeniz istenir. Bu komut Reading Order bölmesini açar.
Microsoft’un video yönergesinde bölmeye Gözden Geçir > Erişilebilirliği Denetle > Reading Order Pane yoluyla ulaşma adımı da verilir. Kullandığınız PowerPoint’te bu seçenekler görünmüyorsa, menü adlarını başka bir ürünün adımlarıyla eşleştirmeye çalışmak yerine sürümünüzün güncel Microsoft yönergesini kontrol edin. Bu iki resmi yönerge farklı erişim adımları gösterdiğinden, ekranda gördüğünüz seçenekleri izleyin.
Bölmedeki nesneler ekran okuyucunun okuyacağı sırada listelenir. Sıra numarası bulunan öğeler okuma sırasındadır; dekoratif olarak işaretlenenlerin numarası olmaz.
Nesnelerin sırasını değiştirin
Bölmede taşımak istediğiniz bir veya daha fazla öğeyi seçin. Seçimi listede yukarı ya da aşağı sürükleyin; isterseniz Yukarı Taşı veya Aşağı Taşı düğmesini kullanın. Birden fazla öğe seçmek için Ctrl tuşunu basılı tutarak öğelere tıklayın. Sırayı, slaytın anlamını takip etmeyi kolaylaştıracak şekilde düzenleyin; tek bir zorunlu sıralama varsaymayın.
Değişiklikten sonra slaydın görünümünü de kontrol edin. Özellikle üst üste binen nesnelerin sırasını değiştirmek slaydın görünümünü etkileyebilir. Sonuç istediğiniz gibi değilse Ctrl+Z ile değişikliği geri alın.
İlişkili nesneleri gruplamayı değerlendirin
Bir diyagram veya çizim çok sayıda nesneden oluşuyorsa, ilişkili öğeleri anlamlı birimler halinde gruplamak ekran okuyucu kullanıcısının her küçük öğe yerine grubu okumasını sağlayabilir. Gruplanacak öğeleri bölmede Ctrl ile seçin; şeritte Biçim > Gruplandır > Gruplandır ya da Düzenle > Gruplandır > Gruplandır seçeneklerinden uygun olanı kullanın. Grup oluşturulduktan sonra Reading Order bölmesinde tek tek nesneler yerine grup görünür. Gruba açıklayıcı bir alternatif metin ekleyin.
Gruplamadan önce animasyonları göz önünde bulundurun: Microsoft, nesneleri grupladıktan sonra animasyon efektlerinin korunmayabileceği uyarısını yapıyor. Animasyon kullanılan nesnelerde değişikliğin sonucunu kontrol edin.
Alternatif metni ve dekoratif öğeleri düzenleyin
Reading Order bölmesinde alternatif metin gerektiren bir öğenin yanında uyarı simgesi görünür. Öğeyi seçin, ardından yeniden tıklayarak metin düzenleme alanını açın; nesnenin anlamını ve bağlamını anlatan açıklamayı yazıp Enter tuşuna basın. Microsoft 365’te otomatik oluşturulmuş alternatif metin varsa, açıklamayı olduğu gibi kabul etmeyin: içeriği gözden geçirip gerekirse düzenleyin. Otomatik açıklamanın eklediği “Description automatically generated” gibi yorumları kaldırın.
Sadece görsel ilgi sağlayan, bilgi taşımayan bir nesneyi dekoratif olarak işaretlemek için bölmedeki nesnenin onay kutusunun işaretini kaldırın. Nesne slaytta kalır, ancak okuma sırasından çıkar; sıra numarasının kaybolduğunu kontrol edin. Bu seçeneği bilgi taşıyan grafik, ikon veya etiketleri atlamak için kullanmayın.
Örnek: sonuç slaydının sırasını kurun
Varsayımsal örnek: “Kampanya sonuçları” başlıklı bir slaytta kısa bir sonuç cümlesi, üç sütunlu bir grafik, dönem etiketleri ve köşede dekoratif bir renk şeridi bulunuyor. Grafik başlığın altında, sonuç cümlesi grafiğin sağında yer alıyor.
Dinleyenin önce konuyu, sonra veriyi, en son yorumu anlamasını istiyorsunuz. Reading Order bölmesinde akışı şu şekilde düzenleyebilirsiniz: slayt başlığı → grafiğin neyi gösterdiğini açıklayan metin → grafik veya açıklayıcı grup → sonuç cümlesi. Dönem etiketleri ayrı nesnelerse, grafiği anlamak için gerekli olup olmadıklarını değerlendirin. Gerekiyorsa sırada tutun veya ilişkiyi anlaşılır kılacak biçimde gruplayın. Renk şeridi yalnızca süs amaçlıysa dekoratif olarak işaretleyin. Grafiğin alternatif metni, grafiğin neyi gösterdiğini açıklamalı; slaytta bulunmayan yeni bir sonuç ileri sürmemelidir.
Bu örnekteki düzen, her slayt için değişmez bir kural değil, amaçlanan anlatım sırasına ilişkin bir tercihtir. Grafik türleriyle ilgili ayrı bir konu için PowerPoint çubuk grafiğinde sıralamayı ters çevirme rehberine; tablo içeren slaytlar için sunum tablolarında erişilebilirliği iyileştirme yazısına bakabilirsiniz.
Son kontrol ve sık sorulan sorular
Reading Order listesini yukarıdan aşağıya gözden geçirin. Sıra, slaytın mesajını takip etmeyi kolaylaştırıyor mu? Dekoratif nesnelerin sıra numarası olmadığını ve bilgi taşıyan görsellerin gerekli açıklamalara sahip olduğunu doğrulayın. Ardından, mümkünse sunuyu slayt gösterisi modunda bir ekran okuyucuyla sınayın. Microsoft’un erişilebilir PowerPoint sunuları rehberi de okuma sırasını ekran okuyucuyla denetlemeyi önerir: PowerPoint sunularını erişilebilir hâle getirme.
Okuma sırası yanlışsa slayttaki nesneleri yeniden düzenlemem gerekir mi?
Hayır. Nesnelerin görsel yerleşimini koruyup Reading Order listesindeki sıralarını değiştirebilirsiniz. Yine de değişikliğin, özellikle üst üste binen nesnelerin görünümünü etkileyip etkilemediğini kontrol edin.
Her görseli dekoratif olarak işaretleyebilir miyim?
Hayır. Yalnızca slaytın anlamını kavramak için gerekli olmayan süs öğelerini okuma sırasından çıkarın. Bilgi taşıyan görselleri sırada bırakın ve gerekli alternatif metni ekleyin.
Son kontrol listesi:
- Okuma sırası, slaytın amaçlanan anlatım akışına uyuyor.
- Bilgi taşıyan görsellerin alternatif metni kontrol edildi.
- Yalnızca anlam taşımayan öğeler dekoratif olarak işaretlendi.
- Gruplar ve animasyonlar kontrol edildi; slaydın görünümü yeniden gözden geçirildi.
- Liste yukarıdan aşağıya okundu ve mümkünse slayt ekran okuyucuyla sınandı.
