1. Önce mesajı ve ilişkiyi tanımlayın
Slaytta izleyicinin ne anlaması gerektiğini kısa bir sonuç cümlesiyle yazın. Örneğin: “Başvurular önce eksiksizlik açısından inceleniyor.” Ardından gösterilecek temel ilişkiyi belirleyin: karşılaştırma mı, adımlar mı, parçalar arasındaki bağlantılar mı, yoksa zaman içindeki sıralama mı?
- “Hangisi daha fazla ya da daha az?” sorusu için kategorileri veya değerleri karşılaştırın.
- “Ne, hangi sırayla oluyor?” sorusu için adımları ve varsa karar dallarını gösterin.
- “Nelerden oluşuyor, parçalar nasıl bağlanıyor?” sorusu için bileşenleri ve bağlantıları düzenleyin.
- “Ne zaman değişiyor, hangi kilometre taşları var?” sorusu için olayları zaman sırasına koyun.
- “Hangi neden hangi sonuca katkı sağlıyor?” sorusu için ilişkiyi gösterin; kanıtlanmamış bir bağlantıyı kesin sonuç gibi sunmayın.
Bunlar seçim yapmaya yarayan pratik eşleştirmelerdir; tek bir doğru görsel türü olduğu anlamına gelmez. Bir slaytta hem süreç hem sonuç anlatmak karmaşıklaşıyorsa, iki ayrı slayt kullanmayı değerlendirin.
2. Diyagram türünü mesaja göre seçin
Karşılaştırma: Kategoriler veya değerler arasındaki farkı öne çıkarın. Sayısal veri kullanıyorsanız neyin, hangi dönemin veya grubun karşılaştırıldığını etiketleyin. Sayısal ölçüm yoksa, ölçüm varmış izlenimi veren bir sunum yerine kısa ve dengeli açıklamalar kullanmayı düşünün.
Süreç: Akış şemasıyla başlangıcı, adımları ve varsa karar noktalarını gösterin. Kutulara kısa eylemler yazın; okların yönünü ve “evet/hayır” gibi dalların ne anlama geldiğini açıklayın.
Yapı: Bir sistemin, ekibin veya kavramın bileşenlerini ve aralarındaki ilişkileri düzenleyin. Hiyerarşi anlatıyorsanız üst-alt düzenini; başka tür bağlantıları anlatıyorsanız ilişkiyi anlaşılır biçimde gösterin. Okların anlamı kendiliğinden anlaşılmıyorsa etiket ekleyin.
Zaman: Zaman çizelgesi olayların sırasını veya dönüm noktalarını vurgulamak için düşünülebilir. Süreler önemliyse, aralıkların görselde gerçeğe uygun olup olmadığını kontrol edin. Konuya ilişkin ek örnekler için sunumda zaman çizelgesi örnekleri yazısına bakabilirsiniz.
Stand Up, Speak Out kaynağı diyagramları bir nesnenin, sürecin veya olgunun parçalarını açıklayan çizimler olarak tanımlar; karmaşık ya da yanlış anlaşılmaya açık kısımların ayrıca açıklanmasını önerir (Presentation Aids). Bu nedenle, diyagramı seçmek kadar izleyiciye ne gösterdiğini anlatmayı da planlayın.
3. Taslağı hazırlamadan önce bilgileri toplayın
Çizime başlamadan önce kullanılacak adımları, kategorileri, etiketleri ve varsa kaynak bilgilerini bir araya getirin. Her ok, çizgi veya rengin neyi ifade edeceğine karar verin. Aynı sembol farklı yerlerde farklı anlam taşıyorsa, izleyicinin görseli yorumlaması zorlaşabilir. Sembolleri tutarlı kullanma konusunda sunumda sembolleri tutarlı kullanma rehberine de bakabilirsiniz.
Bilgi henüz kesin değilse taslakta belirsizliği işaretleyin. Sürecin sahibi, karar kuralı veya tarih doğrulanmamışsa görselde boşluğu tahminle doldurmayın; ilgili kişiye sorun ya da o kısmı doğrulanana kadar dışarıda bırakın.
4. Uygulamalı örnek: başvuru süreci
Varsayımsal örnek: Bir ekip, yeni başvuruların nasıl değerlendirildiğini anlatmak istiyor. Amaç başarı oranını kanıtlamak değil, izleyicinin başvurunun aşamalarını anlaması.
Mesaj: “Başvurular önce eksiksizlik açısından inceleniyor; eksik olanlar tamamlanmak üzere geri gönderiliyor.”
Taslak: Soldan sağa dört kutu yerleştirin: “Başvuru gelir” → “Eksiksizlik kontrolü” → “Uygunsa uzman değerlendirmesi” → “Sonuç bildirilir”. Eksik başvuru için kontrol kutusundan “Eksik bilgi istenir” kutusuna bir dal çıkarın. Bu dalın sürecin hangi aşamasına döndüğünü ekibin gerçek işleyişine göre doğrulayın. Dönüş noktası bilinmiyorsa tahmin etmeyin; doğrulanana kadar not olarak işaretleyin.
Başlık, sürecin ana mesajını ifade etsin. Bu örnekte sayı veya süre verilmediği için taslağa başarı yüzdesi ya da süre eklemeyin. Süreler anlatılacaksa önce doğrulanmış bilgileri toplayın; ardından mesajı süreç şemasının mı, zaman çizelgesinin mi daha açık taşıdığını değerlendirin.
5. Görseli izleyiciyle sınayın
Diyagramı hazırladıktan sonra, konuya aşina olmayan birine gösterin. Başlangıç noktasını, okların anlamını, koşul değiştiğinde hangi yolun izlendiğini ve sonucu açıklayıp açıklayamadığını sorun. UNC Sağlık Hizmetlerinde Kalite İyileştirme Enstitüsü de sunumlarda süreç haritaları ve grafikler gibi görsellerden yararlanmayı, görselleri mesajı destekleyecek şekilde kullanmayı öneriyor (Presenting QI Projects). Bu kaynak kalite iyileştirme sunumlarına odaklıdır; burada aktarılan öneri de genel bir tasarım kuralı değil, taslağı gözden geçirmek için pratik bir ölçüttür.
- Çok fazla kutu veya metin varsa: Ana ilişkiyi koruyup ayrıntıları sözlü açıklamaya ya da ayrı bir slayda taşımayı deneyin.
- Okların yönü anlaşılmıyorsa: Başlangıcı ve bitişi belirginleştirin; bağlantı çizgilerini sadeleştirin.
- Renkler tek başına anlam taşıyorsa: Aynı ayrımı etiket, şekil veya çizgi biçimiyle de belirtin.
- İzleyici beklenmedik bir anlam çıkarıyorsa: Başlığı, okları ve kategori adlarını yeniden değerlendirin; sorun sürerse başka bir diyagram türü deneyin.
6. Son kontrol listesi
Sunumdan önce şu maddeleri gözden geçirin:
- Başlık, izleyicinin slayttan çıkarmasını istediğiniz mesajı veriyor mu?
- Diyagram türü asıl ilişkiyi gösteriyor mu; gereksiz ayrıntı ekliyor mu?
- Her adım, tarih, kategori ve bağlantı doğrulandı mı?
- Okların, sembollerin ve renklerin anlamı açık mı?
- Yazılar sunum koşullarında okunabiliyor mu?
- Bir izleyici başlangıcı, yönü ve sonucu açıklayabiliyor mu?
7. Sık sorulan sorular
Bir slaytta birden fazla diyagram kullanabilir miyim?
Kullanabilirsiniz; her görselin anlaşılır bir görevi olmasına dikkat edin. İki görsel aynı ilişkiyi tekrarlıyorsa birini çıkarmayı değerlendirin. Farklı ilişkileri anlatıyorlarsa aralarındaki bağlantıyı başlık veya etiketlerle açıklayın.
Diyagramı yapay zekâ ile oluşturursam kontrol etmeli miyim?
Evet. Görselin anlaşılır görünmesi, içindeki adımların veya ilişkilerin doğru olduğunu tek başına göstermez. Sunumda kullanmadan önce içeriği kaynak bilgilerle karşılaştırın; belirsiz kısımları doğrulayın veya çıkarın.
← Bloga dön
