Sunumda mizahı amaca uygun kullanmak, dinleyiciyi güldürmeyi tek hedef hâline getirmek yerine, kısa bir mizahi anın mesajınıza nasıl hizmet edeceğini önceden düşünmektir. Şakanın amacını, dinleyiciye uygunluğunu ve sunumdaki yerini belirleyin. Ardından sesli prova ederek anlaşılır olup olmadığını değerlendirin. Aşağıdaki adımlar uygulamaya yönelik editoryal önerilerdir; belirli bir mizah yaklaşımının her dinleyicide aynı etkiyi yaratacağını varsaymayın.
Önce mizahın görevini belirleyin
Şakanın tek bir görevi olsun: girişte konuyu gündelik bir durumla ilişkilendirmek, bir fikri örneklemek ya da iki bölüm arasında geçiş yapmak. “Dinleyici bu mizahi andan sonra neyi daha iyi anlayacak?” sorusuna yanıt veremiyorsanız, esprinin sunumda neden bulunduğunu yeniden düşünün. Bu, mizahı kullanmamak için kesin bir kural değil; seçiminizi sınamak için pratik bir ölçüttür.
Mizahı sunumun her bölümüne eklemek zorunda değilsiniz. Özellikle ciddi veya hassas bir konuda, mizah kullanıp kullanmamaya ve nerede kullanacağınıza ayrıca karar verin. Başkasının görünüşünü, kimliğini, aksanını, yaşını ya da yaşadığı zorluğu hedef alan şakalardan kaçınmak daha kapsayıcı bir tercih olabilir. Kendinizle ilgili zararsız bir aksaklık da seçeneklerden biridir; ancak bunun konuya katkı sağlayıp sağlamadığını değerlendirin.
Dinleyiciyi ve bağlamı hesaba katın
Şakanın anlaşılması ortak bir deneyime, dile, mesleki terime veya kültürel bilgiye bağlı mı? Bu bilgiyi dinleyicilerin paylaşmayabileceğini düşünüyorsanız, espriyi açıklama gerektirmeyecek biçimde değiştirmeyi ya da çıkarmayı değerlendirin. Penn State’in “Fun” eğitim materyalindeki olasılık şakasının anlaşılması, dinleyicilerin “probabilidad” sözcüğünün İspanyolcada olasılık anlamına geldiğini bilmesine bağlı olabilir. Materyal ayrıca, aktarım sırasında son heceye vurgu yapmanın şakaya katkı sağlayabileceğini belirtiyor. Bu örnek, bir şakanın dinleyiciye ve sunuluş biçimine göre değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.
Sunumun amacı ve konusu da kararınızı etkileyebilir. Bilgilendirme sunumunda kısa bir benzetme, öneri sunumunda tanıdık bir iş alışkanlığı üzerinden hafif bir gözlem kullanılabilir; bunlar seçeneklerdir, her sunuma uygun reçeteler değildir. Yas, kriz, güvenlik veya kişisel kayıp gibi konularda mizahın konusunu ve zamanlamasını özellikle dikkatle değerlendirin. Şakanın hassasiyetin kendisini hedef alıp almadığını düşünün. Uygun bulmuyorsanız mizahı çıkarmak da geçerli bir editoryal tercihtir.
Şakayı ana mesaja bağlayın
Kullanışlı bir yapı şu olabilir: gerçek bir durum, kısa bir mizahi dönüş ve hemen ardından ana fikir. Şaka uzun bir hikâyeye dönüşüyorsa kısaltmayı deneyin. Sonraki cümlede sunumun konusuna dönün; böylece dinleyicinin bu örneği neden duyduğunu daha açık hâle getirebilirsiniz.
Mizahın konuyu gölgelememesi için, şakadan sonra açıklamak istediğiniz noktayı kısa ve doğrudan ifade edin. Nebraska Üniversitesi’nin haberinde, biyolog Jay Storz’un araştırma sunumunda karda ilerleyen bir fare videosu üzerine kısa bir espri yaptığı aktarılıyor. Haber aynı sunumda araştırma ve görsel anlatımın da yer aldığını bildiriyor. Bu, tek bir sunumdan aktarılan örnektir; mizahın her sunumda işe yarayacağını kanıtlamaz. Espriyle konu arasındaki bağı ve kendi dinleyicinize uygunluğu siz değerlendirin: Nebraska Üniversitesi haber yazısı.
İlk izlenime yönelik başka öneriler için sunumun açılışında dikkat çeken giriş oluşturma yazısına; dinleyiciye verilecek materyali planlamak için sunum için dinleyici notu hazırlama yazısına göz atabilirsiniz.
Varsayımsal örnek: toplantıların uzaması
Senaryo: Bir ekip, haftalık toplantıları daha verimli yürütmek için yeni bir gündem şablonu tanıtıyor. Amaç katılımcıları güldürmek değil, gündem dışına çıkma sorununu tanıdık bir durum üzerinden anlatmak.
Slayt 1 – Durum: “Toplantı gündemimiz üç maddeden oluşuyordu. Sonra ‘kısaca’ diye başlayan bir konu geldi.” Cümleyi kısa tutun ve belirli bir kişiyi hedef göstermeyin.
Slayt 2 – Dönüş ve mesaj: “Kısaca kısmı, gündemin kendi toplantısını yaptı.” Ardından ana noktaya geçin: “Bu yüzden her maddeye sorumlu kişi ve ayrılan süre ekliyoruz.” Bu mizahi dönüşü kullanmak zorunlu değil; ekipteki kişileri hedef aldığı düşünülüyorsa ya da kafa karıştıracaksa çıkarın.
Slayt 3 – Eylem: Şablondaki üç alanı gösterin: konu, sorumlu kişi ve süre. Çözümün nasıl uygulanacağını açıklayın; mizahı tekrarlamak yerine sunumun amacına dönün.
Bu örnek varsayımsaldır. Gerçek sunumunuzda şakayı ekipteki bir kişiye veya yaşanmış utandırıcı bir olaya bağlamadan önce etkisini düşünün. “Kısaca” sözcüğünün dinleyicilerde aynı çağrışımı yapmayabileceğini hesaba katın. Emin değilseniz, espriyi çıkarıp gündem sorununu doğrudan anlatın.
Prova edin ve geri bildirim alın
Şakayı slayttan ayrı olarak sesli okuyun. Kısa mı, anlaşılır mı, sonrasında ana mesaja geçiş açık mı? Açıklama gerektiriyorsa kısaltmayı veya çıkarmayı deneyin. Gülüşme olursa duraklayıp devam etmek, tepki gelmezse de espriyi açıklamadan ana fikre geçmek pratik seçeneklerdir. Bunlar konuşma akışını yönetmeye yönelik önerilerdir; dinleyicinin nasıl tepki vereceğini garanti etmez.
Mümkünse taslağı hedef dinleyiciye benzeyen bir kişiye gösterin. “Komik miydi?” sorusu yerine “Burada ne anlatmak istediğimi düşündün?” ve “Kafa karıştırıcı veya rahatsız edici bir bölüm var mı?” diye sorun. BYU’nun yazısı, bir ailenin çizgi romanları birlikte okuyup paylaşmasını ve bu paylaşımların aile içinde ortak referanslar oluşturmasını anlatıyor. Bu, belirli bir ailenin deneyimine dair bir örnektir; her şakanın her toplulukta aynı etkiyi yaratacağının kanıtı değildir: BYU yazısı.
Sık yapılan hatalar ve düzeltmeler
- Şakayı açıklamak: Açıklama gerekiyorsa kısaltmayı veya çıkarmayı değerlendirin; ardından ana mesaja dönün.
- Bir kişiyi hedef göstermek: Kişi yerine ortak bir durumu veya süreçteki aksaklığı anlatmayı deneyin.
- Konudan kopmak: Şakadan sonra ana fikre bağlanan bir cümle kurun.
- Tepki gelmeyince üstelemek: Espriyi tekrarlamak yerine konuşma akışını sürdürün.
- Her slayta mizah eklemek: Yalnızca belirli bir amaca hizmet ettiğini düşündüğünüz örnekleri bırakın.
Sık sorulan sorular
Sunumun başında şaka yapmak şart mı?
Hayır. Açılışta mizahı ancak konuya girişinize katkı sağlayacağını düşünüyorsanız kullanın. Açık bir soru, kısa bir örnek veya doğrudan amaç cümlesi de başlangıç seçenekleridir.
Şakaya kimse gülmezse ne yapmalıyım?
Durumu büyütmeden ana mesajınıza geçin. Şakayı açıklamak veya tekrar etmek yerine, prova sonrasında örneğin mesajı netleştirip netleştirmediğini değerlendirin.
Son kontrol listesi
Sunumdan önce şu soruları yanıtlayın:
- Şakanın açık bir amacı var mı?
- Konuyla bağlantısı anlaşılır mı; mizah çıkarılsa da ana fikir aktarılabiliyor mu?
- Espri, dinleyicilerin paylaşmayabileceği bir bilgiye veya hassas bir özelliğe dayanıyor mu?
- Bir kişi ya da grup yerine durumu veya süreci mi konu ediyor?
- Sesli provada kısa ve anlaşılır mı; şakadan ana mesaja geçiş belirgin mi?
- Dinleyiciden beklediğiniz tepki gelmese de sunuma devam edebiliyor musunuz?
Bir soruda tereddüt ediyorsanız, şakayı değiştirmek veya çıkarmak uygun bir düzeltme olabilir.
← Bloga dön
