Türkçe AI sunum hazırlarken doğal bir anlatım elde etmenin yolu, yalnız “Türkçe yaz” demekle sınırlı değildir. Dinleyicinin dili, seçilen terimler ve kurumun anlatım biçimi de komutta açıklanmalıdır. Çıktıyı sonrasında sesli okuyun; çeviri gibi duran yapıları, belirsiz özneyi ve gereksiz yabancı sözcükleri düzeltin. En kritik denetim ise kısa ve akıcı görünen cümlenin kaynakla aynı şeyi söyleyip söylemediğidir.
Dinleyicinin kullandığı Türkçeyi belirleyin
Bir lise sınıfında “geri bildirim” açıklama gerektirmeyebilir; uzman olmayan bir topluluğa “iteratif optimizasyon” demek ise dinlemeyi zorlaştırabilir. Önce sık kullanılacak kavramları listeleyin. Yabancı bir terim gerekli ise Türkçe karşılığını ilk kullanımda verin, sonra aynı seçimi sürdürün. Aynı kavramı bir sayfada “müşteri edinimi”, diğerinde “kullanıcı kazanımı” diye yazmak istemeden farklı anlam çağrıştırabilir. Terim sözlüğü hazırlamak, sonradan kelime avlamaktan daha düzenli bir yöntemdir.
Komuta dil ölçütlerini ekleyin
Şu isteği uyarlayabilirsiniz: “Bu proje notlarından teknik uzman olmayan çalışanlar için Türkçe sunum taslağı hazırla. Etken cümleler kullan. Her yeni terimi ilk geçtiği yerde kısaca açıkla. Ürün adlarını değiştirme. Verdiğim sözlükteki karşılıkları koru. Kaynakta olmayan fayda veya sayı ekleme. Resmî ama konuşurken doğal duyulan bir dil seç.” Komut, üslubun yanında korunacak alanları da belirtir. Farklı amaçlar için prompt örnekleri yazısına bakın.
Başlıkları sonuç cümlesi gibi okuyun
“Dijitalleşme Stratejisi Kapsamında Değerlendirmeler” yerine bağlama göre “Başvuruları tek kanaldan toplayacağız” daha açık olabilir. Ancak karar henüz alınmadıysa gelecek zaman kullanmayın; “Başvuruları tek kanalda toplamak mümkün mü?” gibi bir soru daha doğru olur. Başlıkta kesinlik artırmak, kurumsal durumu yanlış anlatabilir. Bütün başlıkları sırayla okuyarak dilbilgisi ve anlatı tutarlılığını kontrol edin. Hepsinin aynı kalıpla başlaması gerektiği düşüncesine kapılmayın; soru, bulgu ve öneri başlıkları işlevlerine göre değişebilir.
Türkçe karakterleri ve özel adları denetleyin
İ, ı, ş, ğ, ç ve ö karakterlerini özellikle büyük harfli başlıklarda inceleyin. Kişi, kurum, ders ve ürün adlarını asıl kaynağa göre karşılaştırın. Tarihleri ve ondalıkları sunum boyunca aynı biçimde yazın. Birimin sayıdan kopup sonraki satıra düşmesi okuma güçlüğü yaratıyorsa yerleşimi düzenleyin. Yalnız yazım kontrolüne güvenmeyin: “yüzde puan” ile “yüzde” arasındaki ayrım dil hatası gibi görünmese de anlamı değiştirir. Rakamlar için kaynağa geri dönmek gerekir.
Sesli okuma ile son düzenlemeyi yapın
Bir paragrafı nefes almadan bitiremiyorsanız onu iki fikre ayırmayı deneyin. “Gerçekleştirilmektedir” gibi ağır yapıları, anlam uygunsa “yapıyoruz” veya “uygulanıyor” biçiminde sadeleştirin. Her fiili kısaltmak zorunda değilsiniz; önemli olan eylemi kimin yaptığının anlaşılmasıdır. Metin kısaltma rehberi ayrıntıyı kaybetmeden bu düzenlemeyi nasıl yapacağınızı açıklar.
Son provada başlıkları görmeden konuyu bir arkadaşınıza anlatın. Ardından sunumdaki cümlelerle kendi söylediğiniz cümleleri karşılaştırın. Doğal konuşmanız daha açık ise metni ona yaklaştırın. Dinleyici teknik bilgiye sahip olmadığında yalnız sözcük değiştirmek yetmez; örnekleri de değiştirmek gerekir. Bu son uyarlama için hedef kitle rehberini izleyin.
Dil kontrolünü küçük bir örnekte uygulayın
Bir sayfayı seçip başlığı, açıklamayı ve konuşma cümlenizi yan yana yazın. Üçü de aynı düşünceyi taşımalı; açıklama başlıktan daha kesin bir sonuç söylememelidir.
- Aynı kavramın bütün sayfalarda aynı Türkçe karşılıkla kullanıldığını arama yaparak denetleyin.
- Özel isimleri ve kısaltmaları kaynak belgedeki yazımla karşılaştırın; kulağa doğru gelmeleri yeterli değildir.
- Cümleyi sesli okuyun ve anlaşılması için geri dönmeniz gereken bölümü sadeleştirin.
- Dinleyicinin bilmediği bir terim varsa ilk kullanımın hemen yanında kısa, konuya uygun bir açıklama verin.
